Trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều chuyển biến, hệ thống pháp luật về thuế và lao động tại Việt Nam năm 2026 đã ghi nhận những điều chỉnh mang tính bước ngoặt. Việc nắm vững các quy định mới không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí mà còn hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý trong công tác quyết toán. Với mục tiêu hỗ trợ cộng đồng kế toán, Kế Toán Hà Nội tổng hợp và phân tích các lưu ý trọng điểm về tiền lương, bảo hiểm xã hội (BHXH) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN) áp dụng cho kỳ tính thuế 2026.
Các quy định mới về thu nhập chịu thuế và căn cứ đóng bảo hiểm
Để xây dựng bảng lương chính xác, kế toán cần đặc biệt lưu tâm đến các thay đổi về mức lương tối thiểu vùng và cách xác định các khoản thu nhập tính thuế theo quy định hiện hành.
Rà soát mức lương tối thiểu vùng theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP
Năm 2026, mức lương tối thiểu vùng được điều chỉnh tăng, làm căn cứ trực tiếp để xác định mức đóng bảo hiểm thấp nhất. Cụ thể theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP
-
Vùng I: 5.310.000 đồng/tháng.
-
Vùng II: 4.730.000 đồng/tháng.
-
Vùng III: 4.140.000 đồng/tháng.
-
Vùng IV: 3.700.000 đồng/tháng.
Bên cạnh đó, mức lương tối đa để tính đóng bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) được ấn định không quá 20 lần mức lương tối thiểu vùng. Doanh nghiệp cũng cần theo dõi sát sao lộ trình tăng lương cơ sở năm 2026 theo Công văn 11600 của Bộ Nội vụ để điều chỉnh quỹ lương kịp thời.
Quy định về lương làm thêm giờ theo Luật 109/2025/QH15
Một trong những điểm có lợi cho người lao động là chính sách miễn thuế đối với phần tiền lương tăng thêm do làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm hoặc ngày nghỉ lễ. Kế toán cần tách biệt phần lương cơ bản và phần tiền lương chênh lệch do làm thêm để thực hiện ưu đãi thuế chính xác theo Luật 109/2025/QH15.
Hướng dẫn xử lý lương ngoại tệ theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
Đối với các đơn vị chi trả lương bằng ngoại tệ, việc áp dụng tỷ giá phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định:
-
Tỷ giá ghi nhận chi phí: Sử dụng tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng nơi mở tài khoản (biên độ không quá +/-1%).
-
Tỷ giá tính thuế TNCN: Áp dụng tỷ giá mua thực tế của ngân hàng thương mại tại thời điểm chi trả.
Danh mục các khoản thu nhập không tính đóng bảo hiểm
Theo Nghị định 158/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp được phép loại trừ một số khoản hỗ trợ ra khỏi quỹ lương đóng BHXH nếu các khoản này được ghi thành mục riêng trong hợp đồng lao động, bao gồm:
-
Tiền thưởng sáng kiến, tiền ăn giữa ca (tối đa 1.200.000 đồng/tháng).
-
Các khoản hỗ trợ sinh hoạt: Xăng xe, điện thoại, đi lại, tiền nhà ở, giữ trẻ.
-
Trợ cấp phúc lợi: Hiếu hỉ, sinh nhật, trợ cấp khó khăn do tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp.
Hệ thống các khoản giảm trừ gia cảnh và chi phí hợp lý từ năm 2026
Bên cạnh thu nhập, chính sách giảm trừ cũng có nhiều thay đổi tích cực, giúp giảm bớt gánh nặng thuế cho người nộp thuế trong năm 2026.
Mức giảm trừ gia cảnh mới cho bản thân và người phụ thuộc
Căn cứ trên các chỉ số trượt giá và điều kiện kinh tế, mức giảm trừ gia cảnh năm 2026 được áp dụng như sau:
-
Giảm trừ cho bản thân người nộp thuế: 15.500.000 đồng/tháng.
-
Giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 6.200.000 đồng/tháng.
Các loại hình bảo hiểm và đóng góp nhân đạo được giảm trừ
Người nộp thuế được trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc (BHXH, BHYT, BHTN). Ngoài ra, mức giảm trừ cho bảo hiểm hưu trí tự nguyện và bảo hiểm nhân thọ được nâng lên mức tối đa 3.000.000 đồng/người/tháng. Các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo có chứng từ hợp lệ vẫn được trừ vào thu nhập trước khi tính thuế.
Bổ sung giảm trừ chi phí y tế và giáo dục
Điểm mới nổi bật từ năm 2026 là việc cho phép giảm trừ chi phí y tế và giáo dục trong nước. Mức giảm trừ dự kiến dao động từ 20 – 23 triệu đồng/năm đối với y tế và 21 – 24 triệu đồng/năm đối với giáo dục, đòi hỏi người nộp thuế phải lưu trữ hóa đơn, chứng từ thanh toán đầy đủ để thực hiện quyết toán.
Biểu thuế suất và quy định về chứng từ thanh toán tiền lương
Để đảm bảo tính hợp lệ của chi phí tiền lương khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp, kế toán cần tuân thủ các quy định về hình thức thanh toán và biểu thuế lũy tiến.
Áp dụng biểu thuế lũy tiến 5 bậc và ngưỡng khấu trừ vãng lai
Luật 109/2025/QH15 đã rút gọn biểu thuế lũy tiến xuống còn 5 bậc, giúp đơn giản hóa việc tính toán. Đối với các hợp đồng dịch vụ hoặc lao động ngắn hạn (vãng lai), ngưỡng khấu trừ thuế 10% được dự kiến nâng lên mức 3.000.000 đồng/lần chi trả thay vì mức 2.000.000 đồng như trước đây.
Quy định về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt
Nhằm minh bạch hóa dòng tiền, từ năm 2026, mọi khoản chi trả tiền lương từ 5.000.000 đồng trở lên bắt buộc phải thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt (chuyển khoản). Các khoản chi bằng tiền mặt vượt ngưỡng này sẽ rủi ro bị loại khỏi chi phí hợp lý khi quyết toán thuế.
Lời khuyên
Nếu doanh nghiệp nhận thấy những dấu hiệu sai sót hoặc chưa chắc chắn về số liệu trong Báo cáo tài chính đã nộp, việc chủ động rà soát và điều chỉnh là vô cùng cần thiết. Đừng chờ đợi đến khi có quyết định thanh kiểm tra từ cơ quan thuế mới bắt đầu sửa đổi, bởi khi đó các khoản phạt chậm nộp và vi phạm hành chính có thể gây thiệt hại lớn cho đơn vị.
