Hành vi lập hai hệ thống sổ sách kế toán nhằm mục đích che giấu doanh thu và trốn thuế luôn nằm trong tầm ngắm thanh tra nghiêm ngặt của cơ quan Thuế. Đặc biệt, với sự ra đời của các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ mới nhất cùng các quy định cốt lõi có hiệu lực thi hành trong năm 2026, siết chặt quản lý thuế đang là xu hướng tất yếu. Doanh nghiệp cần nắm rõ các dấu hiệu nhận diện rủi ro này để tự rà soát, tránh những hệ lụy pháp lý đáng tiếc. Tại bài viết này, Kế Toán Hà Nội sẽ cập nhật chi tiết các dấu hiệu nhận diện lập hai sổ kế toán theo hướng dẫn mới nhất, đồng thời hệ thống lại các hành vi bị nghiêm cấm và danh sách các hành vi bị coi là trốn thuế áp dụng từ giữa năm 2026.
Nhận Diện Dấu Hiệu Lập Hai Sổ Kế Toán Nhằm Che Giấu Doanh Thu Theo Công Văn 2335
Vào ngày 08/6/2026, Thuế cơ sở 13 tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Công văn 2335/TCS13-NVDTPC. Văn bản này tập trung vào việc tuyên truyền nâng cao mức độ tuân thủ pháp luật về kế toán, thuế, đồng thời đưa ra các giải pháp phòng ngừa hành vi gian lận thông qua việc lập nhiều hệ thống sổ sách. Dưới đây là các phương thức nhận diện và những điểm loại trừ quan trọng doanh nghiệp cần lưu ý.
Các dấu hiệu rủi ro điển hình khiến doanh nghiệp bị sờ gáy
Cơ quan thuế dựa vào các điểm bất thường và mất cân đối trong dữ liệu vận hành để khoanh vùng doanh nghiệp có dấu hiệu lập hai sổ kế toán trở lên. Các dấu hiệu cốt lõi bao gồm:
-
Mất cân đối dòng tiền và hóa đơn: Sự sai lệch, vênh số liệu rõ rệt giữa doanh thu ghi nhận, hóa đơn đã phát hành và dòng tiền thực tế chạy qua hệ thống tài khoản.
-
Bất nhất dữ liệu khai báo: Số liệu trên sổ sách kế toán nội bộ và tờ khai thuế nộp cho cơ quan chức năng không đồng nhất với nhau.
-
Bỏ ngoài hóa đơn: Phát sinh các khoản doanh thu thực tế từ hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ nhưng cố tình không phản ánh đầy đủ qua hóa đơn, chứng từ hợp pháp.
-
Lệch pha giữa phần mềm và kê khai: Doanh thu hiển thị trên các phần mềm quản lý nội bộ của doanh nghiệp không nhất quán với doanh thu xuất hóa đơn để kê khai thuế.
-
Lạm dụng công nghệ thông tin: Sử dụng song song nhiều phần mềm bán hàng khác nhau nhằm mục đích tách biệt dòng dữ liệu.
-
Sử dụng hóa đơn bất hợp pháp: Dùng hóa đơn không hợp pháp để hạch toán khống chi phí đầu vào và thực hiện các hành vi gian lận bị nghiêm cấm khác.
Các hành vi nghiêm cấm tuyệt đối và ranh giới với kế toán quản trị
Bên cạnh việc nhận diện dấu hiệu, Công văn 2335/TCS13-NVDTPC cũng chỉ mặt gọi tên những hành vi vi phạm nghiêm trọng và đưa ra ranh giới rõ ràng cho các báo cáo nội bộ hợp pháp:
-
Hành vi bị nghiêm cấm: Lập từ hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên hoặc công bố báo cáo tài chính có số liệu bất nhất trong cùng một kỳ; để ngoài sổ sách các tài sản, nợ phải trả; giả mạo, khai man, tẩy xóa chứng từ; ghi giá trên hóa đơn thấp hơn giá trị giao dịch thực tế; cố tình phân bổ chi phí bất hợp lý hoặc định giá chuyển giao sai bản chất giữa các bên liên kết (chuyển giá).
-
Trường hợp loại trừ (Không bị coi là vi phạm): Doanh nghiệp hoàn toàn được phép sử dụng song song hệ thống kế toán tài chính và kế toán quản trị, báo cáo phân tích, dự toán, báo cáo phục vụ công ty mẹ, báo cáo theo chuẩn mực quốc tế (IFRS), hệ thống ERP/POS/BI… với điều kiện: Các dữ liệu này phải giải trình, đối chiếu được nguồn gốc minh bạch và tuyệt đối không được sử dụng làm công cụ che giấu giao dịch, doanh thu, tài sản, nợ phải trả hoặc nghĩa vụ thuế thực tế.
Hệ quả pháp lý: Hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên để trốn thuế là vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Tùy theo mục đích và mức độ hậu quả, người nộp thuế sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế – kế toán, bị truy thu đủ số thuế thiếu kèm tiền chậm nộp, hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu cấu thành tội phạm.
Tổng Hợp Các Hành Vi Bị Nghiêm Cấm Trong Quản Lý Thuế Hiện Hành
Để xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh, Luật Quản lý thuế 2025 đã quy định rất rõ ràng về các ranh giới đỏ mà cả người nộp thuế lẫn cán bộ quản lý không được phép bước qua tại Điều 8.
Nhóm hành vi trục lợi, thông đồng và can thiệp hệ thống
Sự minh bạch của dòng vốn thuế yêu cầu sự liêm chính từ cả hai phía: doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Luật nghiêm cấm các hành vi:
-
Thông đồng, móc nối, bao che giữa người nộp thuế và công chức, cơ quan quản lý thuế để thực hiện chuyển giá, trốn thuế, gian lận hoặc trục lợi tiền ngân sách nhà nước.
-
Cán bộ thuế lợi dụng chức vụ để làm rò rỉ thông tin người nộp thuế; làm sai lệch kết quả thanh kiểm tra; gây phiền hà, sách nhiễu hoặc chiếm đoạt tiền thuế.
-
Các hành vi can thiệp trái phép, làm sai lệch, phá hủy hệ thống thông tin người nộp thuế; phát tán thông tin sai lệch gây ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan thuế hoặc doanh nghiệp.
Nhóm hành vi gian lận nghĩa vụ và hóa đơn, chứng từ
Đối với nghĩa vụ trực tiếp của người nộp thuế, các hành vi sau bị cấm hoàn toàn:
-
Cố tình không kê khai hoặc kê khai không đầy đủ, không chính xác, không kịp thời số tiền thuế phải nộp, hoặc các khoản được miễn, giảm, hoàn thuế.
-
Cản trở, chống đối, trì hoãn hoặc không cung cấp thông tin, hồ sơ tài liệu phục vụ công tác kiểm tra, giám sát thuế.
-
Sử dụng mã số thuế của đơn vị khác hoặc cho người khác mượn mã số thuế sai quy định.
-
Bán hàng, dịch vụ không lập hóa đơn; sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn; làm giả hoặc tạo lập hóa đơn điện tử trái phép để phục vụ mục đích bất hợp pháp.
Chi Tiết 10 Hành Vi Bị Coi Là Trốn Thuế Áp Dụng Từ Ngày 01/7/2026
Điểm mấu chốt doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý trong năm nay chính là các quy định mới tại khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế 2025. Kể từ ngày 01/7/2026, cơ quan chức năng sẽ chính thức áp dụng danh sách 10 hành vi cấu thành tội danh hoặc hành vi trốn thuế.
Danh sách 10 hành vi trốn thuế theo Luật Quản lý thuế 2025
Dưới đây là bảng tổng hợp chi tiết 10 hành vi được luật hóa rõ ràng mà bộ phận kế toán và chủ doanh nghiệp bắt buộc phải thuộc lòng để kiểm soát rủi ro:
- Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp hồ sơ khai thuế chậm quá 90 ngày (kể từ ngày hết hạn hoặc hết thời gian gia hạn nộp quy định) dẫn đến thiếu số thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn.
- Không ghi chép, phản ánh và ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan trực tiếp đến việc xác định số tiền thuế phải nộp.
- Không lập hóa đơn và không kê khai thuế khi phát sinh hoạt động bán hàng hóa, dịch vụ; hoặc cố tình ghi giá trị trên hóa đơn thấp hơn giá trị thanh toán thực tế nhằm hạ thấp doanh thu tính thuế.
- Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để hạch toán chi phí hàng hóa, dịch vụ mua vào, làm giảm số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được miễn, giảm, khấu trừ, hoàn.
- Sử dụng các loại chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất hoặc giá trị của giao dịch thực tế nhằm làm sai lệch các nghĩa vụ thuế (thiếu số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được ưu đãi, được hoàn).
- Khai sai thực tế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà sau đó tổ chức, cá nhân vi phạm không tự nguyện khắc phục hậu quả bằng việc nộp đủ số thuế theo quy định.
- Cố ý không kê khai hoặc cố tình khai sai về thuế đối với các mặt hàng xuất khẩu, nhập khẩu.
- Có hành vi cấu kết, thông đồng với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm mục đích né tránh, trốn thuế.
- Sử dụng các loại hàng hóa thuộc diện không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế sai mục đích quy định ban đầu nhưng không chủ động khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng với cơ quan thuế.
- Người nộp thuế vẫn lén lút hoạt động kinh doanh trong thời gian đã đăng ký ngừng hoặc tạm ngừng hoạt động kinh doanh mà không thông báo cụ thể với cơ quan quản lý thuế
Các trường hợp ngoại lệ chỉ bị xử phạt thủ tục hành chính
Tuy nhiên, pháp luật cũng mở ra hướng xử lý nhân văn, giảm nhẹ cho các trường hợp chậm trễ nhưng không có động cơ gian lận hoặc đã chủ động khắc phục. Người nộp thuế sẽ không bị xử phạt về hành vi trốn thuế mà chỉ bị xử phạt về hành vi vi phạm thủ tục thuế trong các trường hợp sau:
-
Không nộp hồ sơ đăng ký thuế hoặc không nộp hồ sơ khai thuế nhưng không làm phát sinh số tiền thuế phải nộp.
-
Nộp hồ sơ khai thuế muộn sau 90 ngày (kể từ ngày hết hạn hoặc hết thời gian gia hạn) nhưng không làm phát sinh số tiền thuế phải nộp.
-
Nộp hồ sơ khai thuế muộn sau 90 ngày, có phát sinh số tiền thuế phải nộp, nhưng người nộp thuế đã chủ động nộp đầy đủ cả số tiền thuế lẫn tiền chậm nộp vào ngân sách nhà nước trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thuế hoặc trước khi lập biên bản về hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế.
Việc nắm bắt kịp thời các dấu hiệu nhận diện lập hai sổ sách kế toán theo Công văn 2335 và chuẩn bị lộ trình tuân thủ nghiêm ngặt theo Luật Quản lý thuế mới từ ngày 01/7/2026 chính là chìa khóa giúp doanh nghiệp phát triển bền vững. Nếu doanh nghiệp của bạn đang gặp khó khăn trong việc rà soát sổ sách, tối ưu hóa quy trình kế toán quản trị mà vẫn đảm bảo tính an toàn pháp lý.
